نیمۀ اول دهۀ هشتاد (۱۳۸۵-۱۳۸۱) میزانِ ساختِ تجهیزات نیروگاهی در داخلِ کشور به حدی رسید که نه تنها خاطرِ مسئولان کشور از خودکفایی در صنعتِ برق آسوده شد بلکه نیاز کشور به انرژی راهبردی برق مرتفع گردید و این صنعت در برابر اعمالِ تحریم‌های دشوار مصون ماند. با دستیابی به این موفقیت، چشم‌اندازی برای گروه مپنا متصور شد که فراتر از سازندۀ اصلی محصولات و تجهیزات، در قامتِ طراحِ محصولاتِ نیروگاهی در نظر گرفته شود. واحدهای تحقیق و توسعه بر این اساس، در دستور کار قرار گرفت تا کسبِ توانمندی‌های علمی و فن‌آورانه برای توسعۀ محصولات جدید و بهبود محصولاتِ فعلی تحقق یابد.
مپنا می‌بایست به سطحی از توانمندی می‌رسید تا نه تنها محصولاتی را با نام تجاری خود عرضه دارد، بلکه از قابلیت یکپارچه‌سازی تجهیزات نیروگاهی به منظور احداث یک نیروگاه برخوردار شود و در زمرۀ یکپارچه‌سازان محصولات بزرگ و پیچیده یاLCSI قرار گیرد.
در جریان تحقق این هدفِ راهبردی یعنی بهبود و توسعۀ محصولات بر اساس بازخورد مشتریان، نخستین نسخۀ مربوط به نقشۀ راه محصول مپنا در انتهای سال ۱۳۸۸ تهیه شد. مپنا توانست با بهره‌گیری از همۀ توان و ظرفیت خود در مدت کوتاهی به این مهم نائل آید و پروژه‌های متعدد بهبود محصول را در فاصلۀ سال‌های ۱۳۸۷ تا ۱۳۸۹ تعریف کند و به انجام رساند.
در پایان دهۀ هشتاد گروه مپنا به این قابلیت دست یافت که مشکلات ناشی از تحلیلِ بازخوردهای مشتریان را دریافت و جمع‌بندی کند و راه‌حلِ مناسب برای رفع آنها را ارائه دهد. کاهش هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری، کاهش هزینه‌های ساخت، کاهش آلاینده-ها از مهم‌ترین پروژه‌های تحقیق و توسعه بود. شناسایی و پاسخگویی به درخواست‌های موجود در بازار مانند افزایش راندمان، افزایش ظرفیت تولید، طراحی و ساختِ انواع سیستم‌های تولید همزمان آب و برق و توسعۀ محصولات با اتکای به توان واحدهای تحقیق و توسعه مورد توجه قرار گرفت.
نسخۀ دوم نقشۀ راه محصولات مپنا با هدف تنوع‌بخشی به سبد محصولات گروه، سال ۱۳۹۰ برای اجرا ابلاغ شد. تمایز مهم این نسخه از نقشۀ راه با نسخۀ پیشین، افزایش چشمگیر تنوع محصولات به میزان ۸۰ درصد بود. در این نقشۀ راه محصولات مهمی برای کسب و کار ریلی مپنا در نظر گرفته شد.
تحقق اهداف مرتبط با تنوع‌بخشی به سبد محصولات گروه مپنا، مستلزم کسبِ دانش فنی طراحی و تکنولوژی‌های تولید در گروه بود. برای نمونه، افزایش راندمان توربین‌های گاز در گرو افزایشِ دمای ورودی به توربین بود که این امر نیازمندِ ارتقای سطح تکنولوژی‌های خنک‌کاری، ریخته‌گری، پوشش و از همه مهم‌تر دانش فنی مربوط به طراحی سه‌بعدی پره و احتراق بود. هرچند به نظر می‌رسید که اعمالِ تحریم‌ها، چالش اصلی بر سر دستیابی به تکنولوژی‌های جدید باشد اما مپنا با این واقعیت مواجه شد که بسته‌های تکنولوژیکِ مورد نظر با رفع موانع تحریمی نیز در بازارهای بین‌المللی قابل اکتساب نیستند چرا که فاصلۀ مپنا با دارندگان تکنولوژی‌های جدید آنقدر کاهش یافته بود که این بنگاه‌ها انتقال آنها را مترادف با به خطر افتادن جایگاه کسب و کار و سهم خود از بازار بین‌المللی می‌دیدند.
1m.jpg
اینجا بود که کسبِ توانمندی تولید فناوری‌های لازم برای توسعۀ محصول، خود را به عنوانِ یک الزام مهم کسب و کار نمایان ساخت. طرح‌های بزرگ توسعۀ تکنولوژی همچون طرح انجماد جهت‌دار، طرح انجماد تک‌بلوره، ایجاد آزمایشگاه پیرسازی، آزمایشگاه سوخت و احتراق، آزمایشگاه CFD و … در دستور کار مپنا قرار گفت. با اجرای پروژه‌ها و طرح‌های بهبود و توسعۀ محصول و توسعۀ فناوری، مپنا به مرحلۀ بهبود فناوری و پایش آن وارد می‌شد؛ مرحله‌ای که توانمندی‌های مهمی مانند قابلیت بهبود محصولات، مهارت‌ها و فرآیندهای لازم برای افزایش بهره‌وری و رقابت‌پذیری بر اساس تحقیق و توسعۀ درون‌زا و تعامل با دیگر بنگاه‌ها و موسسات، از آنِ مپنا می‌شد.

فرایندهای اصلی نظام مدیریت تکنولوژی مپنا

فرآیندهای موجود در نظام مدیریت تکنولوژی مپنا، این سازمان را قادر می‌سازد تا پروژه‌های تحقیق و توسعۀ خود را همراستا و همسو با استراتژی کسب و کار و با هدف بهینه‌سازی ارزشِ افزوده مدیریت کند. نقطۀ شروع فرآیندهای توسعۀ استراتژی تکنولوژی، شناسایی و تعیین تکنولوژی‌های موردنیاز در وضعیت فعلی و آتی گروه مپنا در راستای استراتژی کسب‌و‌کار است. ارزیابی توانمندی تکنولوژی، شامل نگاشتِ کاملی از تکنولوژی‌های مرتبط با کسب و کار مپنا و تعیین خصوصیات و طبقه‌بندی آنها از دو جهت است: تاثیر تکنولوژی بر توانایی رقابت، و سطح توانمندی مپنا در آن تکنولوژی. (جدول زیر)

موقعیت رقابتی (CP) اثر رقابتی (CI)
۱. Clear Leader ۱. Base Technology
۲. Strong ۲. Key Technology
۳. Favorable ۳. Pacing Technology
۴. Tenable ۴. Emerging Technology
۵. Weak

پس از استخراج نتایج ناشی از تجزیه و تحلیل‌های فوق، اهداف استراتژیک تکنولوژی تعیین می‌شود. هدف این است که مشخص شود هر تکنولوژی به چه سطحی از توانمندی و در چه بازۀ زمانی منجر می‌شود و در نهایت، زمان‌بندی مربوط به تحققِ اهداف در قالب نقشۀ راه تکنولوژی ترسیم می‌شود. تصمیمات مربوط به اینکه گروه مپنا در چه تکنولوژی‌هایی سرمایه‌گذاری کند و در هر تکنولوژی به چه سطحی از توانمندی و در چه زمانی دست یابد، می‌تواند به تصمیم استراتژیک مهم دیگری منتهی ‌شود که همان چگونگی دسترسی به تکنولوژی منتخب با سطح توانمندی مطلوب است.

مدیریت دانش در مپنا

با تجدید ساختار اساسی در سطح گروه مپنا در سال ۱۳۸۶، معاونت تحقیق و توسعه تاسیس شد و نسبت به راه‌اندازی مراکز تحقیق و توسعه در شرکت‌های گروه اقدام کرد. با تدوین و تصویب فرآیندها و مقررات مرتبط با تعریف و اجرای پروژه‌های پژوهشی، فعالیت‌های مرتبط با انتشار دانش مانند برگزاری سمینارها و هم‌اندیشی‌ها، حمایت از انتشار کتاب و ارائۀ مقالات علمی در کنفرانس‌های بین‌المللی آغاز شد.
در سال ۱۳۸۸ مدیریت ارشد گروه با شکل‌دهی به تیم مدیریت دانش موافقت کرد و از اتخاذ رویکرد تکنولوژی مبتنی بر پیاده‌سازی و ایجاد چرخۀ مدیریت دانش‌ بر مبنای ‌دانش روز حمایت کرد. هدف اولیه از در پیش گرفتنِ این رویکرد، جمع‌آوری و اشتراک دانش و درس‌آموخته‌های برآمده از دو حوزۀ “پروژه‌های خاتمه‌یافته” و “شرکای خارجی” تعیین گردید.
حمایت از فعالیت‌های پژوهشی و پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دکترا نیز با انگیزۀ توسعۀ شبکۀ دانشی در سطح گروه مپنا و دانشگاه‌ها مورد توجه قرار گرفت. گروه مپنا با بنیان‌گذاری “کنفرانس صنعت‌ نیروگاه‌های حرارتی” و بر عهده گرفتن مسئولیت برگزاری سالانۀ آن در همکاری با دانشگاه‌های مختلف، اهتمام جدی به جمع‌آوری و بررسی مقالات و مطالعاتِ تحقیقی مربوط به ارتقای صنعتِ نیروگاهی دارد.

یک سال بعد (۱۳۸۹) با ارتقای سطح دانش تیم مدیریت دانش مپنا و آشنایی با متدولوژی‌های جدید مدیریت دانش و تحلیلِ نتایج مربوط به بررسی وضعیت سیستم مدیریت دانش مستقر در مپنا و مشاوره با صاحب‌نظران بین‌المللی، رویکرد پیشین مورد بازنگری قرار گرفت و از تمرکز بر تکنولوژی به استراتژی تغییر یافت. همزمان با تغییر رویکرد و بر مبنای بازنگری استراتژی‌های گروه، “تحقیق و نوآوری” به عنوان یک برنامۀ راهبردی و “افزایش میزان اشتراک دانش در سطح گروه” به عنوان یک هدف راهبردی مورد توجه قرار گرفت و “سند استراتژی مدیریت دانش گروه” در شهریور ۱۳۹۱ تدوین گردید.

2mm.jpg3mm.jpg

از گروه مپنا به عنوان مجموعه‌ای برخوردار از فرهنگِ سازمانی مطلوب و تفکر نظام‌مند، انتظار می‌رفت که این پروژه‌ها را با برنامه‌ریزی و اجرای دقیق با موفقیت به انجام رساند. پروژه‌های تحقیق و توسعه با توزیعی که در شکل یک دیده می‌شود، عملیاتی شدند و با پشت سر گذراندنِ ریسک‌های اساسی در سال ۱۳۹۳، گروه مپنا به مرحله‌ای رسید که کسب این توانمندی به تائید مشاوران و ممیزان بی‌طرف بین‌المللی رسید.

هم‌اکنون معاونت تحقیق و توسعۀ مپنا در برهۀ گذار تاریخی خود از تحقیق و توسعه به تحقیق و فن‌آوری است. این بدان معناست که تمرکز این معاونت در حال گذر از راهبری و هماهنگی پروژه‌های کوتاه‌مدت به پروژه‌های بلندمدت است. راهبری و هماهنگی پروژه‌های کوتاه‌مدت و نزدیک به بخش‌های کسب‌وکار گروه سپرده می‌شود و تمرکز بر نسل‌های بعدی فن‌آوری و محصولات، تمرکز بر فن‌آوری‌های نوظهور، گسترش فعالیت‌های معطوف به رصد علم و فن‌آوری و آینده‌پژوهی، ماموریت‌های جدید این معاونت خواهد بود. 

با تصویب این سند و به کارگیری متدولوژی دارایی‌های دانشی با رویکرد نظام‌مند و یکپارچه، چشم‌انداز دانشی گروه مپنا برای “تبدیل شدن به شرکت دانش بنیان” تعیین شد و سه حوزۀ “بازار و صنعت”، “تولید محصول” و “دانش کارکنان” به عنوان حوزه‌های کلیدی دانش گروه مورد توجه قرار گرفت.
تدوین “سند استراتژی مدیریت دانش” بر مبنای شناختِ دقیقِ وضعیتِ موجود در گروه مپنا تهیه شد تا با پیش رو داشتن چشم‌انداز دانشی گروه، مراحل مختلفِ پیاده‌سازی این سند به منظور رصد میزان پیشرفت و توسعۀ روند پیاده‌سازی مدیریت دانش در سطح گروه انجام شود.
با توجه به هدف نهایی در به اشتراک‌گذاری دانش در سطح گروه، علاوه بر شرکت مادر، سه شرکت زیرمجموعۀ گروه به عنوان پایلوت انتخاب شدند تا تجارب به دست آمده در شرکت‌های پایلوت برای تسری مدیریت دانش به همه شرکت‌های گروه به کار گرفته شود.
به‌منظور به اشتراک‌گذاری و حفاظت از دارایی‌های دانشی کلیدی، سیاست‌نامۀ “به اشتراک‌گذاری و حفاظت از دانش” نیز در حال تدوین است. مپنا در مرحلۀ اول از جاری‌سازی “سند استراتژی مدیریت دانش”، به پیاده‌سازی چهار الزام از دوازده الزام استراتژی مطابق با نقشۀ راه پنج ساله اولویت داده است. به این منظور دانشِ کارکنان، شرکا، مشتریان و سایر ذی‌نفعان جمع‌آوری شده، توسعه یافته و به اشتراک گذاشته شده است تا از دانش جمعی حاصله در خلق ایده‌ها و تحقق نوآوری استفاده شود.
با تدوین سیاست‌نامۀ “به اشتراک‌گذاری و حفاظت از دانش” و “توافقنامه حفظ محرمانگی” و تعیین سطوح دسترسی بر روی شبکۀ زیرساخت و فضاهای مجازی، تلاش می‌شود تا از رعایتِ ملاحظاتِ امنیتی دانش موجود اطمینان حاصل شود و با تشکیل کمیته‌های تخصصی بر مبنای مقررات فوق، هم حقوق مربوط به حفظِ مالکیت معنوی آثار کنترل شود و هم امکان دسترسی به دانش برای کاربران بیرونی و کارکنان سازمان فراهم گردد.

با ایجاد زیرساخت های مورد نیاز از سال ۸۷، از قبیل تصویب مقررات حمایت از تالیف و ترجمه کتب تخصصی مرتبط با فعالیت‌های مپنا توسط پرسنل سازمان، تصویب مقررات حمایت از انتشار مقالات در نشریات علمی معتبر، تصویب مقررات حمایت از انتشار مقالات مرتبط با حوزه های کاری مپنا در کنفرانس‌های معتبر، مرتبط با فرآیند توسعه اطلاعات و دانش همچنین پیاده سازی نرم افزارهایی برای ثبت پیشنهادها، درس آموخته و دانش، برگزاری نشست‌های تخصصی با مشتریان، تشکیل جلسات بازنگری و انجمن‌های خبرگی و فراخوان اقدام به جمع‌آوری دانش کارکنان نموده و با ایجاد و تشکیل محیط‌های تعاملی، توسعه دانش ثبت‌شده را فراهم کرده و با چاپ کتاب، مقالاتات در کنفرانسها و ژورنالهای علمی و فصلنامه های های تخصصی، برگزاری کنفرانس‌های تحقیق و نوآوری و مدیریت دانش، تدوین بازنگری فرآیندها یا مقررات، دانش توسعه یافته را منتشر می کند.

در چارچوب سیاست‌نامه “به اشتراک‌گذاری و حفاظت از دانش” و “توافقنامه حفظ محرمانگی” و تعیین سطوح دسترسی بر روی شبکه زیرساخت و فضاهای مجازی از امنیت دانش موجود اطمینان حاصل کرده و براساس مقررات فوق الذکر با تشکیل کمیته های تخصصی، حقوق مالکیت معنوی اثر را کنترل می‌کند تا امکان دسترسی به دانش را برای کاربران بیرونی و کارکنان فراهم گردد.

تصویب مقررات حمایت از تألیف و ترجمۀ کتب تخصصی مرتبط با فعالیت‌های مپنا توسط کارکنان مپنا، تصویب مقررات حمایت از انتشار مقالات در نشریات علمی معتبر، تصویب مقررات حمایت از انتشار مقالات مرتبط با حوزه‌های کاری مپنا در کنفرانس‌های معتبر، پیاده‌سازی نرم‌افزارهایی برای ثبت پیشنهادها، تدوین درس‌آموخته‌های دانشی، برگزاری نشست‌های تخصصی با مشتریان، تشکیل جلسات بازنگری و نشست‌های انجمن‌های خبرگی، فراخوان جمع‌آوری دانش کارکنان و شکل‌دهی به محیط‌های تعاملی برای توسعۀ دانشِ ثبت‌شده، از زیرساخت‌های طراحی‌شده در معاونت تحقیق و توسعه در سال‌های اخیر است. چاپ کتاب و مجموعۀ مقالات ارائه‌شده در کنفرانس‌ها و ژورنال‌های علمی و فصلنامه‌های تخصصی، برگزاری کنفرانس‌های تحقیق و نوآوری و مدیریت دانش، بازنگری در فرآیندها یا مقررات از دیگر حوزه‌های فعالیت این معاونت است.

4m.png5m.png

زیرساخت های انتشار دانش

زیرساخت های انتشار دانش

زیرساخت های توسعه دانش

زیرساخت های توسعه دانش

زیرساخت های جمع آوری دانش

زیرساخت های جمع آوری دانش