میم مثل مهندسی، میم مثل مپنا



خواجه نصیرالدین طوسی شنبه پنجم اسفند سال ۵۷۹ هجری به دنیا آمد. در ایرانِ ما، روز تولد این دانشمند نامور و همه چیزدان خراسانی به درستی به عنوان روز مهندس نامگذاری شده و از قضا امسال هم همانند روز تولد خواجه در ۸۶۰ سال پیش، پنجم اسفند مصادف با روز شنبه و روز اول هفته کاری است. 
بر اساس گزارش سرمایه انسانیِ مجمع جهانی اقتصاد در سال گذشته، ایران بعد از چین، هند، آمریکا و روسیه، پنجمین کشور جهان از لحاظ تعداد فارغ‌التحصیلان در رشته‌های مهندسی محسوب می‌شود. این گزارش تعداد فارغ‌التحصیلان رشته‌های مهندسی در ایران را ۳۳۵ هزار نفر اعلام کرد. فارغ از تلاش برای بررسی صحت و سقم آمارهای گاه متفاوت موجود، واقعیت این است که با در نظرگرفتن جمعیت کشور و اینکه هم میزان نیاز جامعه به دانش مهندسی و هم توان بخش‌های مختلف (صنعت، خدمات، کشاورزی و...) برای جذب فارغ‌التحصیلان محدود است، آمار دانش آموختگان شاخه‌های متعدد مهندسی در کشور به لحاظ کمی، عددی قابل توجه است و در مقایسه با سایر کشورهای جهان عجیب می‌نماید.
انباشت جمعیت چندصدهزارنفری فارغ التحصیلان مهندسی در کشور، در سال‌های اخیر اما و اگرها و سوالات زیادی را درباره کارکرد و و رویکرد نظام آموزشی و آموزش تکمیلی در کشور ایجاد کرده و کار را هم برای فارغ التحصیلان و هم برای صنعت از جهت شناسایی نیروی کار مناسب سخت کرده است. این کمیت قابل توجه در کنار ایرادهای متعدد، در دل خود می‌تواند حاوی حداقل یک نکته مثبت باشد و آن افزایش احتمالِ وجود درصدی از کیفیت مناسب دانش مهندسی در بین این خیل جمعیت است. بدین معنا که در بین ۳۳۵ هزار فارغ التحصیل مهندسی راحت‌تر می‌توان مثلا حدود ۱۰ درصد دانش‌آموخته با کیفیت در شاخه‌های مختلف مهندسی یافت و پرورش داد و توانمند ساخت. 
در هرحال اما ظرفیت مجموعه‌های فنی و مهندسی و بنگاه‌های صنعتی و اقتصادی فعال در زمینه ساخت و تولید در کشور در دهه‌های اخیر به گونه‌ای رشد یافته است که دانش آموختگان با کیفیت رشته‌ها و شاخه‌های گوناگون مهندسی به اصطلاح زمین نمانند و در صورت داشتن توانایی‌های فنی و هوشی لازم به سرعت جذب بازار کار و چرخش چرخ صنعت شوند. 
گروه مپنا از جمله مجموعه‌‌های دانش‌بنیان و متکی بر علوم مهندسی و دانش فنی کشور است که از بدو تاسیس تاکنون، سال به سال و مرحله به مرحله با کمک مهندسان ایرانی و به مدد جذب مستمر دانش آموختگان نخبه رشته‌های فنی و مهندسی دانشگاه‌های کشور فعالیت‌های خود را در زمینه زیرساخت‌های اساسی توسعه درکشور از جمله طراحی، ساخت و راه‌اندازی نیروگاه‌های تولید برق و سایر صنایع وابسته به آن، تولید تجهیزات نفت و گاز و ساخت لکوموتیو و سایر پروژه های حمل و نقل ریلی گسترش داده و در این مسیر طی سه دهه فعالیت با تعامل و ارتباط مثال زدنی با دانشگاه‌های برتر کشور در قالب طرح‌های تحقیق وتوسعه و انجام پژوهش‌های متعدد، به کانونی برای جذب فارغ التحصیلان برتر شاخه‌های متعدد مهندسی تبدیل شده است. 
ااگر«سیلیکون ولی» در آمریکا را بسیاری بهشت مهندسان و متخصصان کامپیوتر و فناوری اطلاعات می‌دانند. اگر «زیمنس» آلمان با بیش از ۳۶۰ هزار نفر کارمند در ۱۹۰ کشور کعبه آمال مهندسان برق جهان شده و «جنرال الکتریک» آمریکا همچنان آرزو و رویای شغلی مهندسان برق و مکانیک و طراحان و متخصصانی از سراسر دنیا است، بیراه نیست اگر مپنا را بهشتی در اشل ایرانی برای مهندسان و دانش آموختگان مهندسی کشور بدانیم، بر اساس آمارهای موجود از ۱۵ هزار نیروی کار مجموعه مپنا نزدیک به ۱۱ هزار نفر را دانش‌آموختگان رشته‌های مختلف مهندسی شامل می‌شوند. علاوه بر این طی سالهای گذشته مواردی از مهاجرت معکوس مهندسان طراز اول و بازگشت مغزهای ایرانی به داخل کشور و به مقصد مپنا را نیز شاهد بوده‌ایم.
در این بین آنچه که مپنا را به عنوان قطب بزرگ مهندسی و خانه مطمئن مهندسان در کشور و منطقه خاورمیانه و غرب آسیا متمایز کرده نه صرفا کسب تکنولوژی، افزایش تجهیزات و توان فنی شرکت که مجموعه‌ای از رویکردهای اساسی و انسان محور(مهندس محور) از جمله توجه به سرمایه انسانی، باور داشتن به اخلاق مهندسی، پایه قرار دادن اقتصاد مهندسی در تدوین برنامه‌ها و پروژه‌ها، آموزش و توانمند سازی مستمر نیروها، مدیریت دانش و مستندسازی، افزایش ریسک پذیری و اعتقاد به توان مهندسان ایرانی برای بومی سازی تکنولوژی بوده است. 
اغراق نیست اگر بگوییم مهندسی ایرانی حداقل در شاخه‌های ساخت و تولید ( مهندسی برق، مهندسی مکانیک، مهندسی صنایع، مهندسی نفت، مهندسی سازه و ...) بخش عمده‌ای از کارنامه و خروجی  خود در زمینه عمل و اجرا را در قالب عملکرد مپنا می‌داند و از آن سو نیز مپنا جایگاه خود در خاورمیانه و غرب آسیا به عنوان برجسته‌ترین گروه صنعتی و تولیدی در زمینه برق و نیروگاه، ساخت تجهیزات نفت و حمل و نقل ریلی و مدیریت انواع اَبَر پروژه‌های صنعتی را، صفر تا صد از دانش و توان مهندسان ایرانی دارد. به همین دلیل است که می‌توان گفت میم مپنا و میم مهندسی در ایران چیزی جدای از هم نیستند و هرکدام با دیگری معنا پیدا کرده است. به بیانی دیگر مپنا آئینه تمام نمایی از دنیای مهندسی و منبع شکل‌گیری بسیاری از مولفه‌های علوم و فنون مهندسی در کشور است.
جدایی‌ناپذیری مپنا و مهندسی، تداوم ارتباط این گروه صنعتی و دانشگاه و بقای این بهشت مهندسان ایرانی اما ملزوماتی دارد که بخش عمده ای از آن از جنس اقتصادی و خارج از اختیار مپنا و عمدتا در دستان دولت به عنوان کارفرمای ارشد بیشتر پروژه‌هاست، چه آنکه اگر دولت‌ها به هر دلیلی نتوانند مطالبات پیمانکاری مانند مپنا را پرداخت کنند یا در پرداخت مطالبات فرآیندی از تعویق و تاخیر همیشگی رخ بدهد، بی‌تردید نتیجه کار وقفه در گردش چرخ این مجموعه بزرگ و تامین نیازهای اولیه مهندسان مشغول به کار در آن خواهد شد. در چنین شرایطی ممکن است خدای نکرده جذابیت مپنا هم به لحاظ دانش و تخصص و تجربه و هم به لحاظ تامین نیازهای مالی متخصصان خود دچار وقفه‌ای ناخواسته شود و این متخصصان عزم ترک خانه کنند. چنین مباد.